Lipiec 2026 · Wydanie #012 · czytaj online |
O zdrowiu, pamięci i jasnym myśleniu w mętnych czasach |
|
|
Wydanie #012 · zdrowie, nauka, pamięć i kilka niepoważnych myśli |
|
|
Cześć i gratulacje!
Udało nam się przeżyć kolejny tydzień. Przed Tobą solidna porcja wiedzy, dzięki której ten następny będzie jeszcze lepszy od poprzedniego!
|
|
|
OSTATNIE FILMIKI Z YOUTUBE |
Wszyscy jesteśmy zajęci, więc jeśli przegapiłeś ostatnie odcinki na moim kanale YouTube, to możesz nadrobić zaległości tutaj: |
WIDEO
Co ZAMIAST kolonoskopii? Te badania wykryją raka jelita bez bólu!
Co zrobić, gdy kolonoskopia budzi silny lęk, była wcześniej źle tolerowana albo istnieją przeciwwskazania do jej wykonania? Wielu lekarzy błędnie sugeruje wykonanie samego badania na krew utajoną w kale (FIT). .
Obejrzyj film → |
|
WIDEO
LDL 574, zero blaszki. Niskie LDL, miażdżyca — co tu się nie zgadza?
W ostatnim czasie wielu tak zwanych influencerów będących na dietach niskowęglowodanowych lub carnivore opublikowało swoje wyniki badań dotyczące obecności zwapniałej lub niezwapniałej blaszki miażdżycowej. Wszystkie te osoby mają bardzo wysoki poziom LDL, a jednocześnie są zdrowe metabolicznie.
Obejrzyj film → |
|
WIDEO
Azotany i azotyny w mięsie? Tester vs. prawo i profesjonalne laboratoria
Dowiecie się, dlaczego amatorskie testery nie mogą – i absolutnie nie powinny – być traktowane jako wyznacznik tego, czy Wasze jedzenie jest bezpieczne, oraz dlaczego nakłucie mięsa domową sondą ma się nijak do prawdziwych badań laboratoryjnych.
Obejrzyj film → |
|
|
PRACOWNIA PAMIĘCI |
Najstraszniejszą, a zarazem jedną z najciekawszych cech życia jest jego nieprzewidywalność. Może być ona źródłem ekscytacji, ale niestety znacznie częściej staje się przyczyną strachu, lęku oraz szeroko pojętej bierności. Istnieje jednak jedno panaceum na te wszystkie bolączki.
Zapraszam do najnowszego artykułu: Życie to sztuka działania w warunkach niepełnej wiedzy
|
|
|
BADANIA NA TAPECIE I CO NOWEGO W ŚWIECIE |
Licho nie śpi, ale to samo tyczy się świata nauki i doniesień z frontu medyczno-dietetycznego. Oto ciekawostki, które udało mi się wygrzebać w ciągu ostatniego tygodnia: |
ARTYKUŁ
JAK KRYZYS GOSPODARCZY NA KUBIE POPRAWIŁ ZDROWIE CAŁEGO SPOŁECZEŃSTWA
Kryzysy i klęski głodu na pewno nie należą do łatwych ani zabawnych tematów. Jest jednak coś ironicznego w obserwacji, jak jeden z takich kryzysów wpłynął na zdrowie większości społeczeństwa.
Kryzys gospodarczy na Kubie w latach 1989–2000 doprowadził do gwałtownych zmian w codziennym życiu mieszkańców. Średnia dostępność energii z pożywienia spadła z około 2899 do 1863 kcal dziennie na osobę, a odsetek osób aktywnych fizycznie wzrósł z 30% do 67%. W całej populacji zaobserwowano spadek średniej wartości BMI o około 1,5 jednostki oraz zmniejszenie częstości występowania otyłości z 14% do 7%.
W kolejnych latach, między 1997 a 2002 rokiem, odnotowano wyraźny spadek umieralności: z powodu cukrzycy o 51%, choroby wieńcowej o 35%, udaru mózgu o 20%, a ze wszystkich przyczyn łącznie o 18%.
Źródło → |
|
ARTYKUŁ
SOCJOLOGIA, POLITOLOGIA, PSYCHOLOGIA - JAK NIEWIELE JEST NAUKI W NAUCE
Wielokrotnie wyrażałem się niepochlebnie m.in. o tych naukach w różnych wywiadach. Wiem, że nie jest to odbierane życzliwie, szczególnie przez przedstawicieli tych branż, ale moim celem nie jest robienie nikomu na złość ani obrażanie kogokolwiek.
Tylko przedstawienie faktów, a fakty są nieubłagane. Dyscypliny te niestety nie mają w sobie zbyt wiele rygoru naukowego. W tych naukach obecnie jest po prostu niewiele nauki.
Siedmioletni projekt dotyczący wiarygodności nauk społecznych i behawioralnych objął analizę około 3900 publikacji. W jednej z jego kluczowych części przeprowadzono bezpośrednie próby powtórzenia 274 pozytywnych wyników pochodzących ze 164 artykułów. Rezultat zgodny z pierwotnym kierunkiem zależności i istotny statystycznie uzyskano dla 55,1% sprawdzanych twierdzeń. Po przeliczeniu wyników na poziom całych publikacji odsetek ten wyniósł około 49,3% — oznacza to, że mniej więcej połowy prac nie udało się skutecznie odtworzyć.
W powtórzonych badaniach obserwowane zależności były również wyraźnie słabsze. Mediana wielkości efektu wynosiła 0,25 w oryginalnych publikacjach i 0,10 w replikacjach. Może to wskazywać, że pierwsze badania często zawyżają siłę opisywanego zjawiska — między innymi z powodu małych prób, przypadkowych wahań wyników, selektywnego publikowania pozytywnych rezultatów lub swobody w wyborze metod analizy.
Pozostałe części projektu ujawniły kolejne słabe punkty. W losowej próbie 600 artykułów autorzy tylko 24% publikacji udostępnili dane potrzebne do ponownego wykonania analiz. Spośród badań, które można było sprawdzić, 53,6% udało się odtworzyć dokładnie, a 73,5% przynajmniej w przybliżeniu. Z kolei podczas niezależnego analizowania tych samych danych jedynie 34% ponownych analiz dało wynik liczbowo bardzo zbliżony do oryginalnego, chociaż 74% prowadziło do podobnego ogólnego wniosku.
Źródło → |
|
BADANIE
TWOJE KOMÓRKI NIE STARZEJĄ SIĘ RAZEM. NAJWIĘCEJ MOŻE ZDRADZAĆ STAN MIĘŚNI
Wiek zapisany w dowodzie osobistym nie musi odpowiadać tempu starzenia się poszczególnych części organizmu. W badaniu opublikowanym w „Nature Medicine” przeanalizowano próbki krwi 60 542 osób, oznaczając ponad 7000 białek osocza. Na podstawie ich prawdopodobnego pochodzenia komórkowego opracowano modele szacujące wiek biologiczny ponad 40 typów komórek — między innymi nerwowych, odpornościowych, mięśniowych, nabłonkowych i glejowych.
Okazało się, że poszczególne typy komórek nie starzeją się w jednakowym tempie. Około 20–25% badanych miało wyraźnie przyspieszone starzenie jednego rodzaju komórek, natomiast u 1–3% proces ten obejmował co najmniej dziesięć typów jednocześnie. Profile komórkowe były również związane ze stylem życia: palenie i otyłość współwystępowały ze starszym biologicznie obrazem wielu komórek, natomiast osoby prowadzące zdrowszy tryb życia miały przeciętnie młodsze profile. Nie pozwala to jednak stwierdzić, że zaobserwowane różnice zostały bezpośrednio wywołane przez konkretne zachowania.
Szczególnie interesujące zależności dotyczyły chorób neurodegeneracyjnych. Osoby ze skrajnie „starym” profilem astrocytów — komórek wspierających pracę mózgu — miały znacznie wyższe ryzyko późniejszego rozpoznania choroby Alzheimera niż osoby z młodym profilem tych komórek. Wartość prognostyczna starzenia astrocytów była porównywalna z nosicielstwem wariantu APOE4, jednego z najważniejszych genetycznych czynników ryzyka tej choroby.
Jeszcze silniejszy sygnał zaobserwowano w przypadku komórek mięśni szkieletowych. Ich skrajnie przyspieszone starzenie wiązało się z około 12,7-krotnie większym ryzykiem późniejszego rozwoju stwardnienia zanikowego bocznego — ALS — w porównaniu z osobami o wyjątkowo młodym profilu mięśniowym. Zależność pozostawała widoczna także wtedy, gdy uwzględniano wyłącznie przypadki rozpoznane ponad trzy lata po pobraniu krwi.
To właśnie starzenie komórek mięśniowych należało również do najsilniejszych wskaźników ryzyka śmierci z dowolnej przyczyny. W ciągu 15 lat przeżyło około 90% osób bez skrajnie postarzałych typów komórek, lecz jedynie około 34% osób, u których taki profil obejmował ponad 20 typów. Wyniki nie dowodzą jednak, że ćwiczenia mogą „cofnąć” opracowany zegar ani że starzenie mięśni jest bezpośrednią przyczyną śmierci. Pokazują natomiast, że białkowy profil mięśni może zawierać wyjątkowo dużo informacji o ogólnym stanie organizmu.
Wiek komórek nie był mierzony bezpośrednio — szacowano go za pomocą algorytmów analizujących białka znajdujące się we krwi. Autorzy zaznaczają również, że uczestnicy byli przeważnie osobami starszymi i białymi, dlatego potrzebne jest potwierdzenie wyników w młodszych oraz bardziej zróżnicowanych populacjach.
Źródło → |
|
|
|
OKRUCHY REFLEKSJI |
„Nigdy nie pozwól, aby przyszłość cię niepokoiła. Stawisz jej czoło, jeśli będziesz musiał, tą samą bronią rozumu, która dziś uzbraja cię przeciw teraźniejszości. ” — Marek Aureliusz „Błąd jest przywilejem filozofów; tylko głupcy się nie mylą.” — Denis Diderot
„Pomogłem człowiekowi wspiąć się na górę i odkryłem, że sam również dotarłem na szczyt.” — przysłowie hinduskie |
|
|
|
ŚLAD Z DAWNYCH LAT |
Oto jeden z “dawien dawnych” filmików z kanału lub artykułów, aby dalej rozszerzać Twoje horyzonty wiedzy: |
Z ARCHIWUM
Owłosienie sugerujące nowotwory układu pokarmowego, czyli włosy Schriddego i objaw Chvostka
Owłosienie na ciele pełni wiele ważnych funkcji np., ochronnych lub sygnalizujących naszą atrakcyjność potencjalnym partnerom. Warto jednak wiedzieć, że może ono również pełnić funkcję diagnostyczną, ostrzegając nas przed nowotworami układu pokarmowego.
Wróć do materiału → |
|
|
MYŚLI NIEPOWAŻNE |
„Żona obwinia mnie o zrujnowanie jej urodzin. To niedorzeczne, nawet nie wiedziałem, że miała dziś urodziny.”
DEBATY HISTORYCZNE:
„Pan, proszę pana, zginie niechybnie albo na szubienicy, albo na chorobę weneryczną.” – John Montagu
„To zależy, proszę pana, od tego, czy obejmę pana zasady, czy pana kochankę.” – John Wilkes |
|
|
|
|
MECHANIZMY POD LUPĄ |
JAK STRES POZBAWIA WŁOSY KOLORU?
Tym razem pora założyć kapelusz trychologa i powiedzieć kilka słów o siwieniu włosów.
Często można usłyszeć, że ze stresu da się osiwieć. Wiele osób zastanawia się, czy rzeczywiście jest to możliwe. Odpowiedź brzmi: tak — stres może przyspieszać utratę barwnika we włosach. Za zjawisko to odpowiada kilka różnych mechanizmów. Jeden z najlepiej poznanych dotyczy bezpośrednio komórek odpowiedzialnych za wytwarzanie barwnika.
Melanocyty to komórki produkujące melaninę, czyli barwnik odpowiadający między innymi za kolor skóry i włosów. W mieszkach włosowych znajduje się również zapas komórek macierzystych melanocytów. Są to komórki rezerwowe, z których podczas kolejnych cykli wzrostu włosa powstają dojrzałe melanocyty wytwarzające melaninę.
Podczas silnego stresu uruchamiany jest współczulny układ nerwowy — część układu nerwowego przygotowująca organizm do reakcji „walcz albo uciekaj”. Zakończenia nerwowe znajdujące się wokół mieszków włosowych uwalniają wtedy większe ilości noradrenaliny, czyli substancji przekazującej sygnały pomiędzy komórkami nerwowymi a innymi komórkami organizmu.
Noradrenalina może gwałtownie pobudzać uśpione komórki macierzyste melanocytów. Zaczynają one zbyt szybko się dzielić, dojrzewać i opuszczać swoje miejsce w mieszku włosowym. Zamiast pozostać jako rezerwa na kolejne cykle wzrostu włosa, zostają przedwcześnie wykorzystane.
Kiedy ich pula się wyczerpie, w mieszku włosowym zaczyna brakować komórek zdolnych do odtwarzania melanocytów produkujących barwnik. Nowo powstający włos zawiera wtedy mniej melaniny albo nie zawiera jej wcale, dlatego wyrasta szary lub biały.
W badaniach na myszach proces ten zależał przede wszystkim od bezpośredniego działania nerwów współczulnych. Nie był natomiast napędzany głównie przez kortyzol ani przez atak układu odpornościowego.
Nie oznacza to jednak, że każdy okres napięcia prowadzi do trwałego siwienia ani że stres niszczy wszystkie melanocyty znajdujące się w skórze. Najsilniejsze dowody dotyczą komórek barwnikowych obecnych w mieszkach włosowych, a sam mechanizm został szczegółowo wykazany przede wszystkim w badaniach na zwierzętach.
U ludzi zaobserwowano natomiast, że zmiany pigmentacji pojedynczych włosów mogą czasowo pokrywać się z okresami silnego stresu. W niektórych przypadkach po zmniejszeniu obciążenia włosy odzyskiwały część barwnika. Sugeruje to, że na wczesnym etapie proces nie zawsze musi być całkowicie nieodwracalny. Nie oznacza to jednak, że siwienie można zawsze cofnąć przez samo ograniczenie stresu.
Dodatkowym zagrożeniem dla melanocytów jest stres oksydacyjny, czyli stan, w którym powstaje zbyt wiele reaktywnych cząsteczek mogących uszkadzać białka, tłuszcze, mitochondria i materiał genetyczny komórek.
Melanocyty są szczególnie narażone na takie uszkodzenia, ponieważ sama produkcja melaniny wiąże się z powstawaniem reaktywnych form tlenu. Są to nietrwałe cząsteczki, które w nadmiarze mogą zaburzać działanie komórek. Mechanizm ten ma znaczenie między innymi w niektórych zaburzeniach pigmentacji, takich jak bielactwo, nie należy go jednak automatycznie utożsamiać ze zwykłym stresem psychicznym.
Stres nie „wybiela” więc bezpośrednio już istniejącego fragmentu włosa. Widoczna część włosa jest zbudowana z martwych komórek i nie może nagle stracić barwnika pod wpływem emocji. Stres może natomiast wysłać do mieszka włosowego sygnał, który przyspiesza zużywanie jego zapasu komórek barwnikowych.
Efekt staje się widoczny dopiero w nowo powstającym fragmencie włosa — już po tym, gdy wyrośnie on ze skóry. |
|
|
PARTNER(ZY) NEWSLETTERA |
Partnerem tego wydania newslettera jest Mitowell — marka oferująca lampy LED do terapii światłem czerwonym i bliską podczerwienią.
Jeśli śledzisz mój kanał, to wiesz, że temat fotobiomodulacji pojawiał się już wiele razy. Omawiałem różne możliwe zastosowania światła czerwonego i bliskiej podczerwieni — zarówno w kontekście regeneracji, skóry, stanów zapalnych, jak i zdrowia metabolicznego.
Tego typu lampy mogą być wykorzystywane między innymi jako wsparcie w:
regeneracji mięśni i tkanek,
łagodzeniu dolegliwości bólowych,
zmniejszaniu stanów zapalnych,
wspieraniu kontroli glikemii,
łagodzeniu skoków glukozy po posiłkach,
dbaniu o skórę, między innymi przez wspieranie produkcji kolagenu i elastyny.
Ostatnio na kanale pojawił się również odcinek o tym, jak światło czerwone i bliska podczerwień mogą być rozważane jako element wsparcia płodności i zdrowia reprodukcyjnego — także w trudnych przypadkach, takich jak głęboko naciekająca endometrioza, PCOS czy wiele nieudanych cykli in vitro.
Jest to dodatkowe narzędzie, które może wspierać naturalne procesy regeneracyjne organizmu, poprawiać funkcjonowanie tkanek i pomagać w codziennej pracy nad zdrowiem.
Jeżeli chcesz przetestować lampy Mitowell, możesz skorzystać z kodu:
BARTOSZ10
Kod daje 10% zniżki na każde zamówienie.
Sklep: https://mitowell.pl/ |
|
Chcesz zostać partnerem newslettera? Skontaktuj się ze mną w sprawie szczegółów
Niektóre linki są afiliacyjne — jeśli kupisz przez nie książkę, mogę otrzymać prowizję. Cena dla Ciebie się nie zmienia |
|
|
Pozdrawiam Cię oraz życzę produktywnego, szczęśliwego i zdrowego tygodnia
Bartek
|
|
|
Otrzymujesz tę wiadomość, ponieważ zapisałeś/zapisałaś się do newslettera.
Wypisz się z newslettera
The Universe Of Memory Bartosz Czekała, ul. Sopocka 15/1 50-344 Wrocław
Polityka prywatności |
|
|
|
|