Lipiec 2026 · Wydanie #011 · czytaj online

O zdrowiu, pamięci i jasnym myśleniu w mętnych czasach

Wydanie #011 · zdrowie, nauka, pamięć i kilka niepoważnych myśli

Cześć i gratulacje!


Udało nam się przeżyć kolejny tydzień. Przed Tobą solidna porcja wiedzy, dzięki której ten następny będzie jeszcze lepszy od poprzedniego!


OSTATNIE FILMIKI Z YOUTUBE

Wszyscy jesteśmy zajęci, więc jeśli przegapiłeś ostatnie odcinki na moim kanale YouTube, to możesz nadrobić zaległości tutaj:

WIDEO

LDL 574, zero blaszki. Niskie LDL, miażdżyca — co tu się nie zgadza?


W ostatnim czasie wielu tak zwanych influencerów będących na dietach niskowęglowodanowych lub carnivore opublikowało swoje wyniki badań dotyczące obecności zwapniałej lub niezwapniałej blaszki miażdżycowej. Wszystkie te osoby mają bardzo wysoki poziom LDL, a jednocześnie są zdrowe metabolicznie.

Obejrzyj film →

WIDEO

Azotany i azotyny w mięsie? Tester vs. prawo i profesjonalne laboratoria


Dowiecie się, dlaczego amatorskie testery nie mogą – i absolutnie nie powinny – być traktowane jako wyznacznik tego, czy Wasze jedzenie jest bezpieczne, oraz dlaczego nakłucie mięsa domową sondą ma się nijak do prawdziwych badań laboratoryjnych.

Obejrzyj film →

WIDEO

Lekarz: „Gdyby działało, to byśmy to przepisywali”. Czy to prawda?


Czy lekarz wie wszystko? Spoiler: nie, i wcale nie musi. Problem pojawia się wtedy, gdy zamiast uczciwego „nie wiem, muszę o tym poczytać." lub "nie sprawdzałem tych badań”, pacjent słyszy protekcjonalne: „gdyby to działało, to byśmy to stosowali”. Punktem wyjścia do tego filmu jest historia pacjenta po operacji nowotworu prostaty, który zapytał swojego radiologa o sens stosowania melatoniny jako wsparcia podczas radioterapii. Reakcja lekarza? Zdziwienie i natychmiastowe zbycie tematu.


​Obejrzyj film →

PRACOWNIA PAMIĘCI

Postrzeganie błędów w naszym społeczeństwie jest równie przerażające, co konsekwencje unikania ich popełniania. Ten stan rzeczy nie powinien dziwić. Wpajanie strachu przed błędami i krytyką zaczyna się już we wczesnym dzieciństwie. Zanim 99,9% z nas osiągnie dorosłość, awersję do pomyłek mamy wygrawerowaną w rdzeniu kręgowym. Konsekwencje tego są kolosalne.


Zapraszam do przeczytania najnowszego artykułu: „Najniebezpieczniej jest nie popełniać błędów”.

BADANIA NA TAPECIE I CO NOWEGO W ŚWIECIE

Licho nie śpi, ale to samo tyczy się świata nauki i doniesień z frontu medyczno-dietetycznego. Oto ciekawostki, które udało mi się wygrzebać w ciągu ostatniego tygodnia:

BADANIE


PRZEŁOM W LECZENIU DEPRESJI? PRZESZCZEP MIKROBIOTY POTĘGUJE DZIAŁANIE ANTYDEPRESANTÓW


​Wyniki kontrolowanego badania klinicznego z użyciem placebo wskazują na nowe perspektywy w terapii zaburzeń depresyjnych. Połączenie procedury przeszczepiania mikrobioty jelitowej (FMT) ze standardowym leczeniem inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) przyniosło istotnie większą redukcję objawów depresji – mierzonych w skali Hamiltona – niż stosowanie samej farmakoterapii.


Zaobserwowana skuteczność wiąże się przede wszystkim z dwoma mechanizmami: trwałym zasiedleniem jelit biorcy przez mikrobiotę dawcy oraz wyciszeniem sygnałów zapalnych w organizmie. Badanie to stanowi kolejny dowód na kluczową rolę osi jelitowo-mózgowej i wskazuje, że modyfikacja mikroflory jelitowej może stać się cennym wsparciem dla tradycyjnego leczenia psychiatrycznego.


Przypominam, że już parę lat temu publikowałem na kanale materiał, w którym tłumaczyłem dokładnie ten mechanizm. Wyjaśniałem wtedy, że stan zapalny aktywuje w jelitach szlak kynureninowy, co prowadzi do zaburzeń sygnalizacji serotoninowej oraz powstania neurotoksycznych metabolitów przenikających przez barierę krew-mózg. Wyniki takich badań po raz kolejny pokazują, jak kluczowe – i potwierdzane przez naukę – są te powiązania! Myślisz "jelita", to i powinieneś zawsze potencjalnie wiązać to z pracą mózgu.


Źródło →

BADANIE


KETONY MOGĄ „UCZYĆ” UKŁAD ODPORNOŚCIOWY


β-hydroksymaślan, czyli BHB, nie jest wyłącznie paliwem produkowanym podczas postu lub diety ketogenicznej. Badania wskazują, że może również działać jako cząsteczka sygnałowa wpływająca na aktywność genów w komórkach odpornościowych.


W pracy opublikowanej w „Nature Cell Biology” wykazano, że BHB uczestniczy w rozwoju limfocytów T CD8+ pamięci. Są to komórki, które „zapamiętują” wcześniejszy kontakt z antygenem i umożliwiają szybszą reakcję przy ponownym zagrożeniu. Mechanizm ten obejmował zmiany epigenetyczne, czyli modyfikację sposobu odczytywania genów bez zmiany samego DNA.


Stężenie BHB wzrasta podczas ograniczenia węglowodanów, dłuższych przerw od jedzenia oraz postu. Może to częściowo wyjaśniać, dlaczego ketogeneza wpływa nie tylko na metabolizm, ale również na funkcjonowanie układu odpornościowego.


Znaczenie ma także glukoza. Badania nad ostrą hiperglikemią pokazują, że znaczne i utrzymujące się podwyższenie jej stężenia może osłabiać niektóre funkcje leukocytów, w tym migrację, degranulację oraz zdolność neutrofili do zwalczania drobnoustrojów.


Nie powinno nikogo dziwić, że przytłaczająca większość osób, która przeszła na diety katagoniczne lub zaczęła pościć, zauważyła, że ich odporność uległa drastycznej poprawie. Mówimy często o osobach, które potrafiły być chore, przeziębione parę razy do roku, a obecnie chorują może raz na paręnaście miesięcy, o ile w ogóle 


Najśmieszniejsze w tym wszystkim jest to, że wiadomo, iż skoki glukozy będą wywoływać immunosupresję, a więc ograniczenie aktywności układu odpornościowego. Wiadomo z kolei, że nowotwory są w stanie zacząć proliferację właśnie w ten sposób. Pozostają ukryte przed układem odpornościowym. Mimo to praktycznie dowolny lekarz, którego się spytamy o powiązanie diety z nowotworami, powie, że nie ma żadnego powiązania ...



Źródło →

BADANIE


OD ORZECHÓW DO POLOWANIA: DRAPIEŻNA STRONA SUSŁÓW


Susły kalifornijskie kojarzone są głównie z nasionami, owocami i roślinami. Obserwacje prowadzone w 2024 roku ujawniły jednak znacznie bardziej zaskakujące zachowanie: zwierzęta aktywnie ścigały, zabijały i zjadały norniki. Nowością nie było samo spożywanie mięsa, lecz powtarzalne polowanie na żywe ssaki.


Podczas badań zarejestrowano 74 interakcje susłów z nornikami. W 31 przypadkach zaobserwowano aktywne polowanie, a 17 prób zakończyło się schwytaniem i zabiciem zdobyczy. Zachowanie występowało zarówno u osobników dorosłych, jak i młodych, niezależnie od płci.


Polowania zbiegły się z wyjątkowym wzrostem liczebności norników. Sugeruje to, że susły kalifornijskie są oportunistycznymi wszystkożercami, które potrafią błyskawicznie wykorzystać nowe źródło pokarmu. Odkrycie pokazuje, jak elastyczne mogą być zachowania zwierząt, gdy w środowisku pojawia się nieoczekiwana okazja.


Osobiście zawsze rozczulają mnie takie obserwacje naukowców, bo wydają się oni nieustannie zszokowani tym, że olbrzymia ilość teoretycznych roślinożerców oportunistycznie będzie wsuwać mięso, jeśli tylko nadarzy się okazja 


Podobne zachowania obserwowano u jeleniowatych. Jelenie wirginijskie były nagrywane podczas wyjadania jaj i piskląt z ptasich gniazd, a w literaturze opisano również drapieżnictwo na gniazdach u saren, danieli i jeleni szlachetnych. Na szkockiej wyspie Rum jelenie szlachetne zabijały pisklęta burzyków, odgryzały im głowy i obgryzały kości.


Jeszcze bardziej zaskakujące zachowanie opisano u owiec. Na Wyspach Szetlandzkich obserwowano osobniki atakujące żywe pisklęta rybitw i zjadające ich głowy, skrzydła lub nogi. Przypuszcza się, że jednym z powodów może być zapotrzebowanie na minerały, zwłaszcza wapń i fosfor.


Także zajęczaki nie zawsze ograniczają się do roślin. U królików domowych opisano spożywanie padliny, natomiast zające amerykańskie regularnie rejestrowano przy zwłokach innych zwierząt — w tym ptaków, przedstawicieli własnego gatunku, a nawet rysi. W ich przypadku jest to jednak przede wszystkim padlinożerstwo. Monty Python miał rację ...!


Źródło  →

OKRUCHY REFLEKSJI

„Człowiek, który ucieka przed swoim lękiem, może się przekonać, że obrał jedynie krótszą drogę, by się z nim spotkać.” — J.R.R. Tolkien  


„Sukces to przechodzenie od porażki do porażki bez utraty entuzjazmu.” — Winston Churchill


„Jeśli człowiek nie wie, do którego portu zmierza, żaden wiatr nie jest pomyślny.” — Seneka

POLECAJKI

Oto ciekawe produkty lub treści, które ostatnio wpadły mi w ręce:

KSIĄŻKA „THE ART OF LEARNING” — JAK ZAMIENIAĆ PORAŻKI W PRZEWAGĘ


Josh Waitzkin jest w pewnym sensie kimś, z kogo twórczością się wychowywałem. Jedną z najbardziej wyrazistych cech mojego charakteru jest ogromna tendencja do wpadania w obsesję — pojawiła się, gdy byłem dzieckiem, przybrała na sile w wieku nastoletnim, osiągnęła kulminację w dorosłości i już nigdy mnie nie opuściła.


Przeskakiwałem więc z jednej pasji w kolejną. Jedną z nich, która trzymała mnie przez długie lata, były szachy. Miałem to szczęście, że w moje ręce trafił program komputerowy Chessmaster, dzięki któremu mogłem szlifować swoje umiejętności. Waitzkin był jednym z głównych ekspertów i nauczycieli w wersji Chessmaster 9000. Facet był absolutnym gigantem szachów i nauczył mnie niezwykle dużo.


Co ciekawe, osiągnął on mistrzowski poziom w dwóch pozornie odległych dziedzinach: szachach oraz Tai Chi Push Hands („pchające dłonie”). Z tym większą ciekawością wiele lat temu sięgnąłem po jego książkę poświęconą psychologii nauki. W The Art of Learning Waitzkin pokazuje, jak świadomie budować własny proces uczenia się, zachowywać skuteczność pod presją i wykorzystywać błędy jako materiał do dalszego rozwoju.


Książka łączy autobiografię z praktyczną psychologią osiągnięć. Waitzkin opisuje zarówno drogę dziecięcego mistrza szachowego i presję związaną z nagłą popularnością, jak i późniejsze rozpoczęcie nauki sztuk walki niemal od podstaw. Najciekawsze jest jednak nie to, ile zdobył tytułów, lecz sposób, w jaki przeniósł zasady mistrzostwa z jednej dziedziny do drugiej.


Kluczowe myśli z książki:

  • „Growth comes at the point of resistance.” — rozwój rozpoczyna się tam, gdzie pojawia się realny opór, a kończy strefa komfortu.

  • „What I am best at is the art of learning.” — największą przewagą nie musi być talent do konkretnej dziedziny, lecz umiejętność coraz lepszego uczenia się. Jak widać po mojej działalności na przestrzeni lat, myśl ta została głęboko zaszczepiona w rdzeniu mojej świadomości.

  • Opanowanie podstaw: Najwyższy poziom wynika nie z poznania sekretnych technik, lecz z niezwykle głębokiego opanowania fundamentów.

  • Porażka jako przewaga: Błędy stają się zasobem, gdy zostaną spokojnie przeanalizowane, zamiast być traktowane jako zagrożenie dla własnej samooceny.

  • Odporność pod presją: Skuteczność w trudnych momentach buduje się podczas codziennego treningu, a nie dopiero w chwili egzaminu, zawodów czy ważnej prezentacji.

  • Przekształcanie słabości: Własne ograniczenia warto poznać tak dokładnie, aby z czasem przekształcić je w charakterystyczny, unikalny styl działania.

To wartościowa pozycja dla osób uczących się wymagających zagadnień, rozwijających firmę, uprawiających sport lub dążących do mistrzostwa w dowolnej specjalizacji. Szczególnie dobrze trafia do czytelników, którzy nie szukają kolejnej książki motywacyjnej, lecz chcą lepiej zrozumieć proces długoterminowego rozwoju.


Link do książki: Josh Waitzking - The Art of Learning: An Inner Journey to Optimal Performance

ŚLAD Z DAWNYCH LAT

Oto jeden z “dawien dawnych” filmików z kanału lub artykułów, aby dalej rozszerzać Twoje horyzonty wiedzy:

Z ARCHIWUM

Chroniczny STRES widoczny w morfologii — jak zdiagnozować go oraz problemy, które mu towarzyszą


Chroniczny stres jest jedną z przypadłości, którą można wykryć w jednym z najtańszych i najłatwiej dostępnych badań w naszym kraju — morfologii. Odczyt odpowiednich markerów w połączeniu z wywiadem medycznym i diagnozą różnicową może pomóc zidentyfikować pacjentów, którzy są przeciążeni i/lub wycofani emocjonalnie oraz potencjalnie ułatwić znalezienie tych osób, które rzeczywiście doświadczają problemów psychosomatycznych.



Wróć do materiału →

MYŚLI NIEPOWAŻNE

​Znalezione w odmętach internetu:


„Czy ta szynka jest przetworzona? Jeśli tak, to jej nie chcę.”


„Proszę pani, to ważący jedenaście funtów, jednolity blok szynki delikatesowej. Nie ma w nim kości, tłuszczu ani tkanki łącznej. Jest to amalgamat mięsa pochodzącego z kilku świń — zemulgowanego, upłynnionego, przecedzonego, a następnie nieuchronnie połączonego w bluźnierczy mięsny obelisk.


Bóg nie miał żadnego udziału w stworzeniu tej ohydy. Sam fakt, że ten szynkowy monolit istnieje, dowodzi, że Bóg albo nie ma mocy, by zmienić swój wszechświat, albo nie wie o koszmarach rozgrywających się w jego królestwie.


Ten wieprzowy prostopadłościan jest czymś więcej niż wędliną. To fizyczna deklaracja pogardy ludzkości dla naturalnego porządku. To pycha w najczystszej postaci.


Mamy również wersję o obniżonej zawartości sodu, gdyby wolała pani taką.”


“„Arabia Saudyjska, Iran i Egipt odpadły już z mistrzostw świata. Jedynymi muzułmańskimi krajami, które pozostały, są Anglia i Francja.”


MECHANIZMY POD LUPĄ

INSULINOOPORNOŚĆ, HEPCYDYNA I GROMADZENIE ŻELAZA


Jednym z najciekawszych mechanizmów patologicznych w organizmie jest zwiększone gromadzenie się żelaza spowodowane insulinoopornością. Wolne jony żelaza należą do najbardziej reaktywnych cząsteczek w naszym ciele, więc to zestawienie tworzy naprawdę wybuchową mieszankę. Jak dokładnie do tego dochodzi?


Hepcydyna to hormon produkowany głównie w wątrobie. Pełni funkcję „hamulca” kontrolującego ilość żelaza przedostającego się do krwi. Blokuje ferroportynę — białko transportujące żelazo z komórek jelita i narządów magazynujących do krwiobiegu. Gdy poziom hepcydyny spada, ferroportyna pozostaje aktywna, co pozwala na większe wchłanianie żelaza oraz uwalnianie go z zapasów.


W przebiegu insulinooporności stężenie insuliny bywa wysokie, ale przekazywany przez nią sygnał jest osłabiony. Badania wskazują, że może to ograniczać zdolność insuliny do prawidłowego stymulowania produkcji hepcydyny.


U osób z otyłością, stłuszczeniem wątroby i zespołem metabolicznym sytuacja jest jednak bardziej złożona. Hepcydyna nie zawsze jest obniżona — jej poziom może być prawidłowy, a nawet podwyższony w odpowiedzi na stan zapalny i nadmiar żelaza. Mimo to pierwiastek ten nadal kumuluje się w komórkach wątroby i makrofagach. Zjawisko to tłumaczy się m.in. opornością na hepcydynę: organizm produkuje hormon, ale jego zdolność do skutecznego ograniczania przepływu żelaza jest niewystarczająca.


Jednocześnie stłuszczona i przeciążona metabolicznie wątroba zwiększa produkcję oraz uwalnianie ferrytyny. Ferrytyna jest białkiem magazynującym żelazo, ale reaguje również na stan zapalny i uszkodzenie komórek. Podwyższony poziom ferrytyny nie zawsze świadczy więc o ogólnoustrojowym nadmiarze żelaza — może odzwierciedlać równocześnie wyższe zapasy tego pierwiastka, przewlekły stan zapalny oraz stłuszczenie lub uszkodzenie wątroby.


W medycynie taki obraz określa się mianem hiperferrytynemią metaboliczną. Oznacza on podwyższone stężenie ferrytyny współwystępujące z zaburzeniami metabolicznymi, takimi jak insulinooporność, cukrzyca typu 2, otyłość brzuszna, nieprawidłowy lipidogram czy metaboliczne stłuszczenie wątroby.


Gdy badania potwierdzają rzeczywiste odkładanie się żelaza (szczególnie w wątrobie), stosuje się określenie dysmetaboliczny zespół przeciążenia żelazem (DIOS). Typowy jest wtedy podwyższony poziom ferrytyny, prawidłowe lub umiarkowanie zwiększone wysycenie transferyny oraz łagodne przeciążenie wątroby żelazem.

PARTNER(ZY) NEWSLETTERA

ALINESS to polska marka suplementów diety, która stawia na proste składy, naturalne składniki i brak zbędnych dodatków. Jest to jedna z absolutnie najczęściej polecanych przeze mnie firm suplementacyjnych.


W ich sklepie znajdziesz m.in. witaminy, minerały,  kolagen, probiotyki, produkty liposomalne, preparaty ziołowe, adaptogeny oraz formuły dla osób 

szukających bardziej specjalistycznej suplementacji.


Warto zwrócić uwagę m.in. na liposomalną witaminę C, kurkuminę liposomalną,  kolagen wołowy, linię ProbioBALANCE, witaminy D3 i K2, B-Complex, taurynian magnezu, cytrynian magnezu z potasem i aktywną witaminą B6, maślan sodu, berberynę, ashwagandhę oraz Curcumin 3 PLUS z piperyną.


Na plus zasługuje też szerokość oferty — są tu zarówno podstawowe suplementy do codziennego uzupełniania diety, jak witamina C, magnez, witaminy z grupy B czy omega-3, jak i produkty bardziej ukierunkowane, np. preparaty liposomalne, probiotyki, formuły wspierające jelita, adaptogeny czy suplementy dla osób aktywnych.


Z kodem bartosz5 otrzymasz 5% zniżki na dowolny produkt i całe zamówienie w sklepie:


https://aliness.pl/

Chcesz zostać partnerem newslettera? Skontaktuj się ze mną w sprawie szczegółów 


Niektóre linki są afiliacyjne — jeśli kupisz przez nie książkę, mogę otrzymać prowizję. Cena dla Ciebie się nie zmienia 

Pozdrawiam Cię oraz życzę produktywnego, szczęśliwego i zdrowego tygodnia


Bartek 


Otrzymujesz tę wiadomość, ponieważ zapisałeś/zapisałaś się do newslettera.


Wypisz się z newslettera

The Universe Of Memory Bartosz Czekała, ul. Sopocka 15/1 50-344 Wrocław

Polityka prywatności

​